بازاڕی سه‌ربه‌خۆ، له‌میانه‌ی فیدڕالیزم و سه‌ربه‌خۆیی‌دا؟


وێنە: عەتابەگ
________________________________________________

له‌کوردستانی سه‌ربه‌خۆ، بازاڕی سه‌ربه‌خۆمان هه‌یه‌. له‌خودموختاری و ‌فدرالێزم و فورمه‌گرێدراوه‌کان و هاوپه‌یمانیه‌ناچارییه‌کان‌دا بازاڕی ناوخۆی سه‌ربه‌خۆمان نییه‌.

له‌رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و له‌و که‌شه‌ی کوردستانی تێدایه‌، هاوپه‌یمانی فیدراتیڤ له‌هه‌لومه‌رجی ناچاری و له‌هه‌لومه‌رجی لاسه‌نگ بوونی ته‌رازووی هێزه‌کان له‌نێوان و کورد و ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی، جا به‌هۆی رووخانی دیکتاتۆری تیرانی ناوه‌ندی به‌یارمه‌تی هێزی نێونه‌ته‌وه‌یی وه‌کوو نموونه‌ی عیراق، یان به‌هه‌ر هۆیه‌کی تره‌وه‌، له‌لایه‌ن کورده‌وه‌رائه‌گه‌یه‌نرێ سه‌ره‌ڕای پێناخۆشبوونی ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی و نه‌ته‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار یان سێکت و لایه‌نه‌ئاینی و جیاوازه‌کانی.

هه‌موومان ئه‌زانین ئه‌گه‌ر له‌عیراق ریفراندۆمێک بکرێ، ره‌نگه‌له‌سه‌دا نه‌ود و پێنجی 95%ی عه‌ره‌بی دیموکراتی عیراق، هه‌م دژی فیدڕالێزمن، هه‌م رایان وایه‌وشه‌ی کوردستان له‌فه‌رهه‌نگ و سه‌ر زمانان بسڕێته‌وه‌و، له‌بری ئه‌و وشه‌ی باکووری عیراق به‌کار ببرێت و کوردیش له‌و باکووره‌ده‌ربکرێت (واته‌ئه‌و عه‌ره‌به‌ی تا پێش ئیسلام ته‌نها یه‌ک شتاقی له‌هه‌موو عیراق‌دا نه‌بوو ئێسته‌خاکی کوردان به‌و کورده‌ره‌وا نابینێ که‌له‌وه‌ته‌ی دنیا هه‌یه‌له‌وێ ئه‌ژی). جا فیدڕالیزمێک که‌ئه‌مه‌بناغه‌که‌ی بێ پیشانی ئه‌دا، نه‌ک هه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی به‌غدا به‌ڵکوو دانه‌دانه‌ی عه‌ره‌بی سوننی و شێعه‌ی عیراق چاویان نییه‌کوردی چاوکراوه‌ی پێ ببینن.

سه‌یر ئه‌وه‌یه‌هه‌قیشیانه‌! ئینجا هه‌مووشمان ئه‌زانین له‌ئێران و تورکیه‌و سووریه‌زۆر خراپتریشه‌. ئه‌و فیدڕالیزمه‌ی له‌عیراق هه‌یه‌و به‌ناچاری هه‌یه‌؛ به‌ناچاری و، له‌ئه‌نجامی ئه‌وه‌دایه‌ که‌به‌غدا ناتوانێ جارێ به‌ره‌نگاری ببێته‌وه‌و ئه‌وا خه‌ریکه‌هێزی بۆ پێکه‌وه‌ئه‌نێ و ئه‌و رێچکه‌یه‌ی حیزبی به‌عسی پیا ڕۆیشت، ئێسته‌ئه‌وا شاڕێیه‌کی پان و به‌رینه‌، حێزبی مالیکی به‌رێنموونی ئێران خه‌ریکه‌پیا ئه‌ڕوات.
• بازاری کوردستان له‌هه‌لوومه‌رجێکی ئاوهادا رێساکانی بازاڕ نایگرێته‌وه‌و بازاڕی فیدڕاڵ سیسته‌مێکی ئابووری نییه‌له‌سه‌ر بناغه‌ی کێبه‌رکێی ئازاد دامه‌زرابێ،
• بازاڕی فیدڕاڵ هه‌ڕه‌شه‌ی له‌سه‌ره‌، مه‌ترسی له‌سه‌ره‌، گوشاری ململانێی سه‌رمایه‌ی ناوه‌ندی له‌سه‌ره‌،
• بازاڕی فیدڕاڵ، به‌گوێره‌ی‌ناوه‌ند و‌ناوچه‌ی فیدڕاڵ و باشوور، ریسا و قانوون به‌شێوه‌ی یه‌کسان به‌سه‌ری‌دا جێبه‌جێ نه‌کراوه‌.
له‌کوردستان فیدڕالیزم هه‌یه‌له‌ناو شێعه‌و سوننی‌دا نییه‌، دامه‌زراوه‌ئابوورییه‌کانی ناوه‌ند، وه‌کوو تڕاست و کارتێله‌کان ئه‌که‌ونه‌سه‌روو ئه‌و قانوونه‌وه‌که‌ئه‌بێ به‌یه‌کسانی جێبه‌جێ بکرێ و که‌وابوو دوو جۆر رێسا و قانوون هه‌یه‌،
فیدرالیزم و قانوونی فیدراڵی هه‌یه‌له‌ناوچه‌یه‌ک و
فیدرالیزم و قانوونی فیدراڵی نییه‌له‌ناوچه‌یه‌کی‌تر
واته‌بازاڕی فیدڕاڵ ناتوانێ ده‌سته‌به‌ری متمانه‌ بکات، که‌متمانه‌له‌بازاڕێک‌دا نه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مه‌ترسی ده‌ستدرێژی کردنی له‌سه‌ره‌و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ناتوانێ سه‌ربه‌ستی و سه‌روه‌ری خۆی له‌چوارچێوه‌ی خۆی‌دا بسه‌لمێنێ، تێچووی مامه‌ڵه‌کان و په‌یمانه‌کان ئه‌چێته‌سه‌ره‌وه‌و کاتێکه‌متمانه‌نییه‌، سه‌رما‌یه‌گوزار و ئینترپرێنۆر و ته‌گبیرکاران ئاماده‌نین متمانه‌به‌و بازاڕه‌بکه‌ن بۆ خستنه‌گه‌ڕی سه‌رمایه‌.

یه‌که‌و دامه‌زراوه‌کانی بازاڕی فیدڕاڵ له‌پڕۆسه‌ی په‌ره‌سه‌ندنی ئابوری‌دا هێزی گه‌شه‌کردنی به‌هێز و خێرای نییه‌، سه‌باره‌ت به‌بوونی رێگری نه‌یار له‌ناوه‌ند ناتوانێ سنووری مامه‌ڵه‌ئابووری و بازرگانیه‌کان تێپه‌ڕێنێت بۆ پسپۆڕێتی و زیادکردن و به‌رهه‌می راسته‌قینه‌و داهێنان.

ئه‌مه‌روخساری ئه‌و رۆژه‌ڤه‌یه‌که‌هه‌موو لایه‌نێک بۆیان هه‌یه‌له‌روانگه‌ی خۆیان و له‌به‌رژه‌وه‌ندی ئایدیۆلۆژیکی خۆیانه‌وه‌بڕواننه‌راستیه‌که‌ی و هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر بکه‌ن و هڵوێستی لێبگرن. لێره‌دایه‌که‌بۆمان ده‌رئه‌که‌وێ فیدڕالیزم به‌رژه‌وه‌ندی هیچ لایه‌نێکی ڕاست و و شۆقێنی و فاڵانژ و چه‌پ و بان‌چه‌پ و دیموکرات و لیێڕاڵ و پارێزگارخوازی کوردستان دابین ناکات، به‌و جۆره‌ی که‌سه‌ربه‌خۆیی ئه‌یکا:

راست - بورژوازی ده‌سه‌ڵاتدار له‌کوردستانی سه‌ربه‌خۆ، خۆی به‌پارێزه‌ری کیانی سه‌ربه‌خۆی کوردستان ئه‌زانی، توند و تۆڵکردنی سنووربه‌ندی سنووره‌کان و پاراستنی له‌ده‌ستدرێژی بێگانه به‌ئه‌رکی خۆی ئه‌زانێ‌، چونکه‌بورژوازی بازاری سه‌ربه‌ستی چه‌قبه‌ستوو دائه‌مه‌زرێنێ بۆ خۆی و له‌به‌رژه‌وه‌ندی خۆی و قازانج و ده‌سه‌ڵاتی خۆی. هه‌ر جۆره‌ده‌ستدرێژی کردن بۆ که‌وشه‌ن و بوونی کیان و بازاڕی کوردستان، مه‌ترسی راسته‌وخۆی له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وان هه‌یه‌. له‌فیدڕالیزم‌دا سه‌رده‌ست نییه،‌که‌ئه‌یه‌وێ سه‌رده‌ست بێ .

زۆر گرنگه‌ئه‌و خاڵه‌له‌بیر نه‌که‌ین که‌بورژوازی له‌چوارچێوه‌ی فیدڕاتیڤ‌دا هێشتاش دڕدۆنگی و ڕاڕایی ئه‌وه‌ی تیا هه‌یه له‌هه‌لومه‌رجی گوشار و پاڵه‌په‌ستۆی به‌رتیل و ته‌ماح‌دا له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی رێک بکه‌وێ به‌ره‌و ملکه‌چی ستڕاتژیک، به‌ڵام هه‌مان بورژوازی کوردی خاوه‌نی بازاری چه‌قبه‌ستووی ناوه‌ندی ئه‌و مه‌ترسیه‌ی لێناکرێ، چونکه‌یان هه‌یه‌یان نییه‌. (هه‌رچه‌ند نموونه‌ی میژووییمان هه‌یه‌که‌بورژوازی فه‌ڕانسه‌ئاماده‌یه‌ئاڵمان بێت و وڵاته‌که‌ی داگیر بکات نه‌ک چه‌پ ده‌سه‌ڵات و سه‌روه‌ری خۆی بچه‌سپێنێ.

نموونه‌ی وه‌ها له‌لایه‌ک زۆر ده‌گمه‌نه‌و له‌لایه‌کیش داگیرکه‌ری ده‌ره‌کی ناتوانێ بۆ درێژخایه‌ن بمێنێته‌وه‌.) ‌که‌وابوو ئه‌بێ به‌هه‌موو جۆرێک سه‌ربه‌خۆیی خۆی بپارێزێت. هاوپه‌یمانی دۆستایه‌تی تاکتیکی له‌گه‌ڵ دوژمنی دوژمنه‌که‌ی ئه‌به‌سێ، به‌ڵام له‌روانگه‌ی ستراتیڕییه‌وه‌ناچاره‌که‌وشه‌نه‌که‌ی و کیانه‌که‌ی بپارێزێ.

چه‌پ - له‌فیدڕالیزم‌دا، چه‌پ له‌به‌رامبه‌ر ئامانجێکی راسته‌وخۆی مه‌یدانێکی راسته‌وخۆی خه‌بات‌دا نییه‌و تووشی جۆرێک دلێما و دوو هه‌ڵوێستی بووه‌و ئه‌مه‌جۆرێک ناکۆکی ئایدیۆلۆژیکی له‌ناو هێز و رێکخراوه‌چه‌په‌کان‌دا دروست کردووه‌و نازانن چ هه‌ڵوێستێک وه‌ربگرن و له‌ئه‌نجام‌دا هیچ ده‌ره‌تانێکیان بۆ نامێته‌وه‌که‌نه‌جارێک و نه‌دوو جار تووشی جیابوونه‌وه‌و پارچه‌پارچه‌بوون ئه‌بن.

لایه‌نێک ئێرانچێتی ئه‌کا و هه‌قیه‌تی، لایه‌نێک کوردستانیه‌و هه‌قیه‌تی! بوونی بازاڕی یه‌کده‌ستی سه‌ربه‌خۆ رێگه‌له‌و دوو هه‌ڵوێستیه‌ئه‌گرێ، مه‌یدانێکی فراوانی هێتم به‌ندیکراوی راسته‌وخۆی خاوه‌ن ناکۆکی و دژایه‌تیه‌، رێگه‌به‌لاوازبوون و به‌فێڕۆدانی هێزه‌کانی مه‌یدانی خه‌بات و پارچه‌بوونیان نادات.

میانه‌ - له‌فیدڕالیزم‌دا، هێزه‌کانی ورده‌بورژوای ناونجی له‌پله‌ی سێ و چوار و پێنجی گرنگی و ده‌وربینین دان و له‌کوردستانی سه‌ربه‌خۆدا ئه‌بن به‌هیزی دووه‌م و خاوه‌ن گرنگیه‌کی تایبه‌تی که‌قورساییان له‌هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانه‌کانیان لاسه‌نگیه‌کی به‌رچاو دروست ئه‌کا...

بازاڕ، سیسته‌مێکی ئابوورییه‌‌له‌سه‌ر بناغه‌ی کێبه‌رکێ دائه‌مه‌زرێ و ریسای یه‌کسان ئه‌یگرێته‌وه‌و متمانه‌ئه‌ڕه‌خسێنێ و له‌سه‌ر بناغه‌ی دامه‌زراندنی یه‌که‌کانی به‌ره‌و پسپۆڕی و به‌رهه‌م و داهێنان ئه‌ڕوا و به‌یارمه‌تی رێسا و نه‌ریت ئه‌بێته‌دینه‌مۆی بزوێنه‌ری بناغه‌ی کۆمه‌ڵ و ئابووری و ته‌نها له‌کوردستانی سه‌ربه‌خۆدا لوانی له‌دایکبوونی هه‌یه‌.
ئه‌تابه‌ک ئه‌سکه‌نده‌ری

وتاری سیاسی

  • 
    بەیاننامەی پارتی سەربەستیی کوردستان لە پێوەندی بە ڕزگارکردنەوەی شنگاڵ، و ڕووداوەکانی دوزخورماتووی باشوری کوردستان

      ڕزگاری شنگاڵ. خەڵکی هەردەم خۆراگرو تێکۆشەری کوردستان. ڕێکەوتی ١٣ / ١١ / ٢٠١٥ مزگێنی ڕزگارکردنەوەی شنگاڵ لە لایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستانەوە لە پرێس کۆنفرانسێکدا ڕاگەیاندرا. کە بە بەشداری دەیانهەزار لە پێشمەرگەکانی کوردستان و بە سەر پەرەستی بەڕێز مەسعود بارزانی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان و سەرۆکی هەرێمی کوردستان، و هەروەها بە بەشداری فرۆکەکانی هاویەیمانی شەری دژی داعش، و هێزەکانی پێکاکا و یەپەگە بەشداریان تێیدا هەبووە. هەواڵی ڕزگاربوونی شنگاڵ هەموو کوردێکی خەمخۆری نیشتیمانی لە هەر قوژبنێکی جیهانداخۆشحاڵکرد. بەو بۆنەوە وەک پارتی سەربەستیی کوردستان پیرۆزبایی بە دەستهێنانەوەی ئەو شارە ...

مافی مرۆڤ

    
  • هیچ کەس ولایەنێک ناتوانێ تاوانبارانی جینۆساید بەرەڵا بکات

    لەمێژە هەوڵەکان بۆ بەرەڵاکردنی تاوانباری ئەنفال سوڵتان هاشم  لە ئارادایە ،بەلام بەهۆی فشارەکانی  کەسو کاری قوربانیان جینۆساید و چین و توێژەکانی تری عیراقەوە  سەرکەوتوو نەبوە. وا جارێکی تر دەنگۆی بەرەڵا کردنەکەی  دەبیستین لە میدیاکانی راگەیاندنەوە گوایە ئەمجارە  جەند کەس و لایەنێک  لەهەوڵدان بۆ بەردانی ئەم تاوانبارە ئەویش بەپێی ڕیکەوتن و مامەڵەیەکی سایسیە  بۆ ئازاد کردنی شاری موسڵ . ئەم کارە نارەوایە  هەرچۆنێک بێت دژ بە هەموو پرەنسیپەکانی مافی مرۆڤ و پێشێلکاریەکی زەقی یاسا و دادوەریە،لەگەڵ ئەوەشدا &n ...

بابه‌تی هونه‌ری

    
  • له‌ قه‌سابخانه‌وه‌ بۆ باره‌گا, هه‌ژێن

    له قه سابخانه وه بۆ باره گاهه ژێن03.04.2009تۆ هاتی و دڵم کرده سفره بۆتتۆ ناوه خت هاتی و سفره م خاڵی بووله به رده مت راکشام و وتم “ها سه رم ببڕه ”تۆ ناوه خت هاتی و ئه لبومێکی ته مه ندرێژم بۆت کرده وه نه مزانی ناوه خت ده ڕۆی و وێنه کانت گشت ڕه شده که یته وه تۆ ناوه خت له په نجه ره وه هاتی,به ڵام کچه دراوسێکه مان له ده رگه وه ماچی بۆ هه ڵدامبیست و هه شت ساڵ له مه وبه ربه ر له کۆچی ناخواسته ی خۆیساڵێ به ر له پێشمه رگکه وتنملێی پرسیم “تۆ چیت”که چی تۆ دوو ڕۆژ له مه وبه ربۆت نووسیم “تۆ سه گیت”پێم سه یر بوو، تازه زانیوه ته من به ڕه ڵام وه ك سه گئه و به ...